Celf o gwmpas y dref

Comisiynwyd gwaith celf trwy gyllid i’r celfyddydau a chyllid adfywio, yn ogystal â chyfraniadau gan ddatblygwyr. Ond un peth sydd gan yr holl brosiectau celf yn gyffredin yw eu bod yn ymwneud â’r lle ac yn dathlu stori’r Barri. Mae artistiaid wedi cael eu hysbrydoli gan hanes y trawsnewid i fod y porthladd allforio glo prysuraf yn y byd a chan enw da Ynys y Barri fel y lle gorau ar gyfer gwyliau yn ne Cymru trwy gydol llawer o’r 20fed ganrif. the place for a holiday in South Wales through much of the 20th century.

Mae clwstwr o weithiau celf ar Ynys y Barri. Os ydych chi’n cyrraedd yr Ynys ar hyd y sarn fe welwch yn sefyll yn erbyn yr awyr cerflun sy’n cyhoeddi’r cyrchfan traeth. Mae ‘Beside the Seaside… Beside the Sea’ gan John Clinch (1934-2001) yn waith celf hwyliog a hawdd i’w ddehongli gan gerflunydd adnabyddus. Ar y promenâd, mae’r llochesi Gorllewinol a Dwyreiniol yn cael eu goleuo fin nos gan gynllun goleuo rhyngweithiol lle mae’r goleuadau’n newid lliw. Beth am fynd am dro gyda’r nos ar hyd y promenâd i werthfawrogi’r adeiladau rhestredig hyn? Os ydych chi’n teimlo’n egnïol, rhowch gynnig ar y wal ddringo liwgar sy’n llawn siapiau hynod a difyr ar thema glan y môr. Mae hon mor fawr y gallwch hyd yn oed ei gweld o’r awyren wrth fynd neu dod o Faes Awyr Caerdydd!

Mae cynifer o brosiectau celf yng nghanol y dref fel bod modd i chi ddilyn llwybr. Dechreuwch trwy gerdded trwy’r twnnel sy’n cysylltu Broad Street a Hood Road, a mwynhewch y profiad o gerdded o dan linellau lliwgar o olau. Mae’r lliwiau a’r patrymau’n newid ac ar un adeg yn edrych fel dŵr yn rhedeg tuag at y Glannau, a thro arall mae’r goleuadau’n symud i gyfeiriadau gwahanol, mae lliwiau pinc ac oren yn symud tuag at y siopau ar High St, ac mae lliwiau glas a phorffor yn symud tuag at y Glannau. Gan droi i’r chwith i lawr Hood Road, mae Canolfan Feddygol Cei’r Gorllewin i fyny ar y chwith (gallwch ddringo’r lan serth neu ddilyn y llwybr troellog). O flaen yr adeilad mae gwaith celf yn y llawr sy’n ymgorffori arwyddair y Ganolfan. Drws nesaf mae’r BSC (Canolfan Gwasanaeth Busnes) sydd â phaentiadau gwreiddiol yn y dderbynfa.

Dilynwch Hood Road lawr at Ffordd y Mileniwm a trwoch i’r chwith tuag at y Premier Inn. Wrth gerdded dros y palmant agored, rhowch gynnig ar ddatrys y gêm ar y llawr gyda’r sgwariau gwag. Cerddwch ymlaen gan basio’r meini cerddi a Brewer’s Fayre. Croeswch yr heol a cymerwch y llwybr ar hyd y doc, a cadw fynd tan i chi gyrraedd Cofeb y Llynges Fasnachol ar ffurf angor, wedi’i lleoli ar ddiwedd glanfa lo. O fan hyn trowch i’r chwith i fyny Y Rhodfa at y gylchfan ar Ffordd y Mileniwm. Allwch chi ddim methu’r cerfluniau metel tal sy’n ddiwydiannol ac yn addurniadol ar yr un pryd. Trowch i’r dde wrth y gylchfan ac wrth y gylchfan nesaf trowch i’r chwith a dilyn y ffordd at y bont i gerddwyr sy’n croesi’r rheilffordd. Byddwch yn mynd heibio i’r ‘dominos’ ar hyd y bont, na, dim sy’n ymwneud â pizza, ond clwb ieuenctid aml-ddiwylliannol gwych o’r enw’r Domino Club a gafodd ei gynnal rhwng 1947 a 1951.

Ar ôl croesi’r bont, croeswch y ffordd i Stryd Thompson. A welwch chi’r baneri sy’n eich arwain at y dref? Ar y wal i’r chwith mae gwaith celf wedi’i ysbrydoli gan gardiau post y Barri a sinema gynnar. Ar droad yr 20fed ganrif roedd sawl lleoliad yn y Barri lle gellid profi’r ffurfiau cynharaf o sinema. Yn benodol, ‘Electric Palace’ Leon Vint ar Stryd Thompson.

Dilynwch y bolardiau coch a du hynod ar hyd y stryd er mwyn cyrraedd Heol Holltwn. Ar ddiwedd Stryd Thompson trowch i’r dde ac ar hyd y palmant fe welwch luniau o nwyddau’n arllwys o fagiau siopa, popeth o deganau i ffrwythau a llysiau, sy’n ddathlu hanes y stryd fel cyrchfan siopa. Hefyd, mewn sawl lleoliad ar hyd Heol Holltwn fe welwch standiau beic mewn siâpau amrywiol – pysgodyn, ton, hufen iâ ac ati.

Wrth barhau i fyny Heol Holltwn byddwch yn cyrraedd Sgwar y Brenin a Neuadd y Dref sy’n gartref i’r llyfrgell ac i’r Oriel Gelf Ganolog. Yn y llyfrgell mae penddelw portread o Gwynfor Evans, yr aelod seneddol cyntaf o Blaid Cymru, ac mae’r Oriel yn cynnal rhaglen amrywiol o arddangosfeydd a digwyddiadau.

Trowch o gwmpas a mynd am yn ol lawr Heol Holltwn tan i chi gyrraedd y Swyddfeydd Dinesig, sydd â chofeb o’i flaen i’r Morwyr Masnach. Yn gyfagos i hynny mae gwaith efydd ar lawr, o farddoniaeth gan Gillian Clarke, wedi’i gosod o fewn slab carreg. Cerddwch hyd ddiwedd Ffordd Holton gan gadw i’r dde. Wrth y gylchfan fawr, ar y gyffordd â Gladstone Road, fe welwch ffasâd gwydr pensaernïol trawiadol Golau Caredig.

O’r fan hon, gallwch naill ai orffen eich taith gerdded gelf gyda ymweliad hamddenol i’r Gerddi Gladstone a gweld y murluniau yn y gerddi Isaf ac Uwch.

Neu os hoffech ddychwelyd i’r man cychwyn, croeswch Bont Heol Gladstone, heibio’r murlun lliwgar ar y ddau barapet, gyda siapiau sy’n seiliedig ar dirnodau lleol fel Traphont Porthceri a’r Llochesi ar Ynys y Barri.

Roedd llawer o’r prosiectau hyn wedi cynnwys ysgolion a grwpiau lleol, gan helpu’r artistiaid i ymchwilio i syniadau a straeon a hyd yn oed creu’r gwaith celf ei hun. Er enghraifft, disgyblion Ysgol Gynradd Holton Rd ac Ysgol Iau Gatholig St Helen a ddarluniwyd y celf palmant ar Heol Holltwn. Mae mwy i’w ddarganfod ar dudalen y Map; chwiliwch o dan ‘Celfyddydau a Diwylliant’. Map page; search under Arts & Culture.