Celf o gwmpas y dref

Mae'r Barri yn lle creadigol ac mae'r creadigrwydd hwnnw'n aml yn llifo i'r strydoedd. O wlângofleidio i gerfluniau enfawr, mae llawer o waith celf i'w weld ar hyd a lled y dref, os ydych yn gwybod lle i edrych.

Comisiynwyd gwaith celf trwy gyllid i’r celfyddydau a chyllid adfywio, yn ogystal â chyfraniadau gan ddatblygwyr. Ond un peth sydd gan yr holl brosiectau celf yn gyffredin yw eu bod yn ymwneud â’r lle ac yn dathlu stori’r Barri. Mae artistiaid wedi cael eu hysbrydoli gan hanes y trawsnewid i fod y porthladd allforio glo prysuraf yn y byd a chan enw da Ynys y Barri fel y lle gorau ar gyfer gwyliau yn ne Cymru trwy gydol  llawer o’r 20fed ganrif.

Mae clwstwr o weithiau celf ar Ynys y Barri. Os ydych chi’n cyrraedd yr Ynys ar hyd y sarn fe welwch yn sefyll yn erbyn yr awyr cerflun sy’n cyhoeddi’r cyrchfan traeth. Mae ‘Beside the Seaside… Beside the Sea’ gan John Clinch (1934-2001) yn waith celf hwyliog a hawdd i’w ddehongli gan gerflunydd adnabyddus. Ar y promenâd, mae’r llochesi Gorllewinol a Dwyreiniol yn cael eu goleuo fin nos gan gynllun goleuo rhyngweithiol lle mae’r goleuadau’n newid lliw. Beth am fynd am dro gyda’r nos ar hyd y promenâd i werthfawrogi’r adeiladau rhestredig hyn? Os ydych chi’n teimlo’n egnïol, rhowch gynnig ar y wal ddringo liwgar sy’n llawn siapiau hynod a difyr ar thema glan y môr. Mae hon mor fawr y gallwch hyd yn oed ei gweld o’r awyren wrth fynd neu dod o Faes Awyr Caerdydd!

Mae cynifer o brosiectau celf yng nghanol y dref fel bod modd i chi ddilyn llwybr. Gan ddechrau ar y Glannau, mae gan Ganolfan Feddygol Cei’r Gorllewin waith celf yn y llawr sy’n ymgorffori arwyddair y ganolfan a drws nesaf mae’r BSC (Canolfan Gwasanaeth Busnes) yn cynnwys gwaith celf gwreiddiol yn y dderbynfa a’r ystafell gynadledda. Cerddwch i lawr tuag at Ffordd y Mileniwm gan basio’r meini cerddi y tu allan i’r Premier Inn; yna fe welwch ffasâd gwydr pensaernïol trawiadol Golau Caredig. Ymhellach ar hyd Ffordd y Mileniwm, allwch chi ddim methu’r coed metel tal sy’n ddiwydiannol ac yn addurniadol ar yr un pryd. O’r fan yma ewch tuag at ganol y dref a byddwch yn mynd heibio i’r dominos ar hyd y bont droed i gerddwyr. Na, dim sy’n ymwneud â pizza, ond clwb ieuenctid aml-ddiwylliannol gwych o’r enw’r Domino Club a gafodd ei gynnal rhwng 1947 a 1951.

Ar ochr draw’r ffordd yn Thompson Street mae gwaith celf ar y wal wedi’i ysbrydoli gan gardiau post y Barri a sinema gynnar. Ar droad yr 20fed ganrif roedd sawl lleoliad yn y Barri lle gellid profi’r ffurfiau cynharaf o sinema. Yn benodol, ‘Electric Palace’ Leon Vint ar Thompson Street.

Thompson St artwork

Dilynwch y bolardiau coch a du hynod ar hyd Thompson Street er mwyn cyrraedd Ffordd Holton, ac ar hyd y palmant fe welwch luniau o nwyddau’n arllwys o fagiau siopa, popeth o deganau i ffrwythau a llysiau, sy’n ddathlu hanes y stryd fel cyrchfan siopa. Os trowch i’r chwith i lawr Ffordd Holton fe gyrhaeddwch y Swyddfeydd Dinesig, sydd â chofeb o’i flaen i’r Morwyr Masnach. Yn gyfagos i hynny mae gwaith efydd ar lawr, o farddoniaeth gan Gillian Clarke, wedi’i gosod o fewn cylch o gerrig.

Wrth droi i’r dde, mae Ffordd Holton yn arwain at Neuadd y Dref sy’n gartref i’r llyfrgell ac i’r Oriel Gelf Ganolog. Yn y llyfrgell mae penddelw portread o Gwynfor Evans, yr aelod seneddol cyntaf o Blaid Cymru, ac mae’r Oriel yn cynnal rhaglen amrywiol o arddangosfeydd a digwyddiadau.

Roedd llawer o’r prosiectau hyn wedi cynnwys ysgolion a grwpiau lleol, gan helpu’r artistiaid i ymchwilio i syniadau a straeon a hyd yn oed creu’r gwaith celf ei hun. Er enghraifft, cafodd y darluniau palmant ar Ffordd Holton eu tynnu gan ddisgyblion Ysgol Gynradd Holton Rd ac Ysgol Iau Gatholig St Helen. Mae mwy i’w ddarganfod ar dudalen y Map; chwiliwch o dan ‘Celfyddydau a Diwylliant’.

Video

Pileri Golau gan Simon Fenoulhet

“Daeth y syniadau ar gyfer goleuo’r Lloches Orllewinol o dreulio amser yn gwylio’r llanw’n codi ac wrth arsylwi’n dawel ar bobl. Y grwpiau sy’n mynd yno’n rheolaidd megis y rhai sy’n mynd â’u cŵn am dro, grwpiau ffitrwydd, rhedwyr parc, cerddorion, bechgyn ar feiciau, pobl wedi ymddeol allan am dro a theuluoedd yn ymweld sy’n gwneud Ynys y Barri yn lle mor gyfeillgar a dymunol. Roedd rhythm hamddenol i fywyd yma ac roeddwn yn awyddus i’r goleuadau gydweddu â’r teimlad hwnnw, gyda symudiadau graddol rhwng lliwiau a newidiadau graddol i’r naws.”

Mae pum cydweddiad lliw yn para am funud yr un cyn newid i’r dilyniant nesaf. Mae synwyryddion yn tarfu ar y patrwm yn neupen y lloches sy’n lansio’r sbectrwm o liw sy’n symud ar draws y pileri. Efallai y byddwch yn gweld cynlluniau goleuo gwahanol ar gyfer achlysuron arbennig, fel Wythnos Ymwybyddiaeth Colli Babi, Sul y Cofio, a Dydd Gŵyl Dewi.

Information

Domino Club gan Lulu Quinn

Wrth ymchwilio i hanes yr ardal, darganfu Lulu hanes clwb ieuenctid a oedd ar waith yn Thompson Street rhwng 1947 a 1951. Roedd yn adeg pan oedd y Barri, a Thompson Street yn benodol, yn fwrlwm o ddiwylliannau gwahanol. Ysgrifennwyd y gerdd a gerfiwyd i’r darn domino llechen cyntaf gan Decima Haughton-Watkins ac mae’n rhestru’r holl genhedloedd a ffurfiodd y clwb. I weld lluniau archif o’r Domino Club cliciwch yma.

Video

Paneli enamel gwydrog gan Tom Pearman

Ysbrydolwyd y prosiect hwn gan gardiau post o’r Barri a sinema gynnar. Ar droad yr 20fed ganrif roedd sawl lleoliad yn y Barri lle y gellid profi’r mathau cynharaf o sinema; yn benodol, ‘Electric Palace’ Leon Vint yn Thompson Street. Mae’r paneli graffig llai yn pwysleisio’r broses o daflunio golau sinematig, sef diffodd y goleuadau (cam 1); plygio’r taflunydd i mewn (cam 2); a rhoi’r taflunydd ymlaen (cam3). Mae’r paneli wedi eu hargraffu gan ddefnyddio gwahaniad 4 lliw (fel yr hen gardiau post) ac mae’r siapau sydd wedi’u torri allan yn adlewyrchu’r tirweddau model papur a gynhyrchwyd yn y gweithdai celf ac animeiddio a gynhaliwyd gyda phobl ifanc fel rhan o’r prosiect.

Digwyddiadau i ddod

Mae gan Y Barri rhaglen brysur o ddigwyddiadau blynyddol sy’n amrywio o sinema awyr agored, triathlon, Gwyl Fach y Fro a digwyddiadau a arweinir gan artistiaid.