Cerdded yn y Barri

Mae cerdded yn weithgaredd poblogaidd yn y Fro, ymhlith trigolion ac ymwelwyr. P'un a ydych yn rhan o grŵp, yn gerddwr unigol, neu'n mynd â’r ci am dro, mae'r storïwyr hyn wedi recordio straeon gyda’r nod o gyfoethogi eich taith gerdded, i'ch cysylltu â'r dirwedd hynafol a’r cymeriadau diddorol a allai fod wedi cerdded ar hyd yr un llwybr amser maith yn ôl.

Mae yna lawer o deithiau cerdded yn y Barri i’w dilyn. Mae Llwybr Arfordir Cymru yn rhedeg trwy’r Barri a mae Llwybr y Fro 4, taith gerdded parc a glan môr, yn cychwyn ym Mae Limpert hyd at Ynys y Barri gyda thaith gylchol ddewisol ym Mhorthceri. Am daith byrrach, mae Valeways yn cynnig taith gerdded sy’n cynnwys yr arfordir drwy Parc Gwledig Porthceri a’r Cnap. Mae’n ffordd wych o gwrdd â phobl hefyd, gan fod Valeways yn trefnu ystod o deithiau cerdded tywysedig rheolaidd.

Ein storïwr cyntaf yw Cath Little, awdur Glamorgan Folk Tales for Children.

Un tro roedd gwrachod yn byw ar hyd arfordir Morgannwg. Roedd yna wrachod tywydd a allai godi gwyntoedd teg neu wael; gwrachod a allai newid eu ffurf i droi eu hunain yn anifeiliaid neu’n adar; a’r Gyhyraeth, y wrach drist, y gellid clywed ei gwaeddau wylofus ar nosweithiau tywyll a stormus.

Gellir gwrando ar y pum stori hyn ar unrhyw daith gerdded ond dyma rai awgrymiadau:

Bill O’Breaksea and Modryb Sina – gwrandewch wrth gerdded ar hyd yr arfordir ar Lwybr y Fro 4

Cyhyraeth at The Leys – gwrandewch wrth gerdded ar hyd yr arfordir ar Lwybr y Fro 4

Grey Goose at Trwyn y Rhws – gwrandewch wrth gerdded ar hyd yr arfordir ar Lwybr y Fro 4

The Fox People of Porthkerry Woods – gwrandewch wrth gerdded drwy’r coed ym Mharc Gwledig Porthceri

The Witch Hare of Cadoxton – gwrandewch wrth gerdded o amgylch hen Dregatwg, yn enwedig ar Fryn Cassie.

Mae Guto Dafis yn storïwr ac yn gerddor yng Nghaerdydd sy’n perfformio yn y Gymraeg a’r Saesneg.

Mae Alarch-forynion Ynys y Barri yn hen hanes a geir yn Folk-Lore and Folk-Stories of Wales gan Marie Trevelyan, sy’n dyddio amser maith yn ôl i’r adeg pan nad oedd Ynys y Barri wedi’i chysylltu â’r tir mawr, pan oedd y tir o gwmpas yn dir fferm, gyda phentref bach Tregatwg yn y naill ben, a phentref llai fyth y Barri yn y llall.

Lleoliadau’r stori yw Pentir y Brodyr, y Rhws a Thregatwg, felly mae croeso i chi wrando wrth gerdded yn unrhyw un o’r lleoedd hyn neu ar Lwybr y Fro 4.

Mae Claire Boot yn awdur ac yn berfformiwr sy’n byw ym Mhenarth a mae hi’n adrodd stori Sant Barrwg. Dilynwch ôl troed seintiau a phererinion i ddarganfod stori’r dyn a roddod ei enw i’r Barri.

Mae The Man Who Gave His Name to Barry yn adrodd hanes Sant Barrwg, a ddaeth i Ynys y Barri dros 1500 o flynyddoedd yn ôl. Darganfyddwch sut roedd llyfr yn gyfrifol am golli ei fywyd a datgelwch gyfrinachau’r dirwedd i weld pam roedd ei fedd yn denu miloedd o bobl i’r ynys dros gannoedd o flynyddoedd.

Mae’r stori hon yn dilyn llwybr penodol. Dechreuwch ar lwybr yr arfordir uwchben canopi ‘Het y Wrach’ ym mhen dwyreiniol y Promenâd a dilynwch y canllawiau yn y recordiad.

Mae Tamar Williams yn storïwr, yn awdur ac yn arweinydd gweithdai yng Nghaerdydd sy’n gweithio’n ddwyieithog yn y Gymraeg a’r Saesneg.

Mae Y Byd i Gyd wedi’i hysgrifennu’n arbennig ar gyfer y Barri, ac mae’n ymwneud â’r adegau pan fo bywyd yn newid am byth – pan rydych yn byw trwy gyfnod hanesyddol heb sylweddoli hyn eto, a phan fo’n ymddangos bod y byd i gyd yng nghledr eich llaw. Mae’n stori gariad rhwng dau berson, a hefyd yn stori gariad rhyngddyn nhw a’r Barri.

Mae’r stori hon yn dilyn llwybr penodol. Dechreuwch yn Redbrink Crescent, sy’n edrych dros Fae Jackson, a dilynwch y llwybr i lawr o amgylch Pentir Nel, ar hyd y Promenâd yr holl ffordd i Bentir y Brodyr.

Ysbrydolwyd stori Tamar gan dair eitem o Amgueddfa Ryfel y Barri: ffotograff o’r milwyr Americanaidd yn dod i Sgwâr y Brenin ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd, Llyfr coginio WW2, a photel o Camp (hanfod coffi a sicori).

Ar ôl clywed yr holl straeon hyn ar eich teithiau cerdded, a ydych chi’n teimlo’n fwy cysylltiedig â’r lle, â’r dirwedd o’ch cwmpas a’r bobl a gamodd ar yr un tir ar un adeg? Hoffech chi ysgrifennu eich meddyliau eich hun am yr hyn rydych chi’n ei weld, ei glywed, ei gyffwrdd a’i arogli ar eich teithiau cerdded? Bydd y recordiadau nesaf yn eich arwain ar eich taith greadigol eich hun.

Mae Megan Mattravers yn ymarferydd drama, yn awdur ac yn gyfarwyddwr yn y Bont-faen.

Nid yw Megan yn adrodd straeon, ond mae’n eich annog i fynd ar eich taith greadigol eich hun trwy adael i’r dirwedd a’r amgylchedd o’ch cwmpas ysbrydoli eich ‘ysgrifennu rhydd’. Bydd angen llyfr nodiadau a phen arnoch neu o leiaf eich ffôn i wneud nodiadau ar eich teithiau cerdded.

Arfordir: tua 25 munud. Gan ddechrau ar draeth cerrig Y Cnap, mae’r daith gerdded hon yn archwilio safle olion Rhufeinig ac yn gorffen ym Mharc Romilly.

Tref: tua 30 munud. Gan ddechrau yn y Parc Canolog, mae’r daith gerdded hon yn archwilio Heol Holltwn ac yn gorffen yng Ngerddi Gladstone.

Dociau: tua 20 munud. Gan ddechrau yn Y Glannau, ar Y Rhodfa, mae’r daith gerdded hon yn archwilio’r Dociau, gan gynnwys y Tŷ Pwmp, ac yn gorffen yn Goodsheds.

Cydnabyddiaeth: gyda diolch i Glenn Booker ac Alun Robertson o Amgueddfa Rhyfel y Barri, ac i Tom Clemett a Paul Ogden am eu cymorth.

Os ydych wedi mwynhau’r straeon hyn, neu wedi ysgrifennu stori eich hun, rhowch wybod i ni a rhannu ar ein sianeli cyfryngau cymdeithasol! #barrymakingwaves


				

Digwyddiadau i ddod

Mae gan Y Barri rhaglen brysur o ddigwyddiadau blynyddol sy’n amrywio o sinema awyr agored, triathlon, Gwyl Fach y Fro a digwyddiadau a arweinir gan artistiaid.